EYT Kapsamında Bağ-Kur Hizmet Tespiti Davası
02.08.2003 öncesine ait bir Bağ-Kur kaydı varsa, 20.04.1982 tarihine kadar hizmet tespit davası açılabilir. Ancak hiç kayıt yoksa dava açılması mümkün değildir; bu durumda yalnızca vergi kaydı bulunan süreler borçlanılabilir. Tarım Bağ-Kur kapsamında sigortalılığın kanıtlanması için prim kesintisi (tevkifat), Ziraat Odası kaydı ve ürün satışı gibi belgeler önem taşır. Ayrıca ispat yükü davacıya aittir ve kişi, fiili çalışmasını belge ve tanıklarla kanıtlamak zorundadır.
Hala Bağ-Kur olarak bilinen, ancak 2006 yılından bu yana 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile SGK çatısı altına giren 4/B sigortalılığı, bağımsız çalışanlar için hayati önem taşır. Bazen teknik hatalar, bazen de bildirim eksiklikleri nedeniyle sigortalılık süreleri sisteme yansımayabilir. Bu gibi durumlarda Bağ-Kur hizmet tespiti davası açmak, emeklilik haklarını korumak adına tek yoldur.
1. Kimler 4/b (Bağ-Kur) Kapsamında Sigortalı Sayılır?
Bir kişinin 4/b kapsamında sayılabilmesi için temel kural, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmasıdır. Yasaya göre şu kişiler zorunlu sigortalıdır:
Gelir vergisi mükellefi olan esnaf ve serbest meslek sahipleri,
Vergiden muaf olup esnaf siciline kayıtlı olanlar,
Şirket ortakları (Anonim şirket yönetim kurulu üyeleri dahil),
Köy ve mahalle muhtarları,
Jokey ve antrenörler ile tarımsal faaliyet yürütenler.
Not: Avukat ve noterler 01.10.2008 itibarıyla zorunlu 4/b kapsamına alınmıştır.
2. Hangi Durumlarda Bağ-Kur Hizmet Tespiti Davası Açılabilir?
Normal şartlarda, faaliyete başlayan kişiyi ilgili kurumun (vergi dairesi, oda vb.) SGK’ya bildirmesi zorunludur. Ancak bu bildirim yapılmamışsa her zaman dava açmak mümkün olmayabilir. İşte kritik tarihler:
02.08.2003 Öncesi Dönem İçin Dava Hakkı
Eğer 02.08.2003 tarihinden önce bir tescil kaydınız, giriş bildirgeniz veya prim ödemeniz varsa; geriye dönük olarak en fazla 20.04.1982 tarihine kadar olan süreler için tespit davası açabilirsiniz. Oda kaydı, sicil kaydı veya vergi kaydı bu davada en güçlü delillerinizdir.
Borçlanma mı, Dava mı?
Eğer 02.08.2003 tarihine kadar hiçbir tescil veya prim ödemeniz yoksa, yasa dava yolunu kapatmaktadır. Bu durumdaki kişiler, 1479 sayılı yasaya eklenen geçici 18. madde uyarınca sadece vergi kayıtlı süreleri için borçlanma hakkını kullanabilirler.
3. Tarım Bağ-Kur Sigortalılığının Tespiti
Tarım Bağ-Kur’u (2926 sayılı Kanun), herhangi bir işverene bağlı kalmadan tarımsal faaliyet yürütenler için zorunludur. Tarım sigortalılığının tespitinde mahkemeler şu somut verileri inceler:
Ziraat Odası veya Tarım Kredi Kooperatifi kayıtları,
Ürün teslimatından yapılan prim kesintileri (tevkifatlar),
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kayıtları ve doğrudan gelir desteği alımları,
Tarımsal amaçlı kredi kullanımı veya ilaç/gübre faturaları.
Mahkeme sürecinde köy muhtarı veya ihtiyar heyeti gibi “komşu tanıklar” dinlenerek, kişinin fiilen o toprakta tarım yapıp yapmadığı netleştirilir.
4. Denetim Sonucu İptal Edilen Sigortalılıklar
SGK denetimleri sırasında “oda kaydı sahte” denilerek sigortalılığı iptal edilen kişiler de dava açma hakkına sahiptir. Bu davalarda Yargıtay, sadece kağıt üzerindeki kayda değil, kişinin o dönemde fiilen kendi nam ve hesabına çalışıp çalışmadığına bakılmasını şart koşmaktadır
Unutulmamalıdır ki: Hizmet tespiti davalarından farklı olarak, Bağ-Kur tespit davasını kazandığınızda sürelerin tescil edilmesi için primlerin sigortalı tarafından ödenmesi gerekmektedir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Sosyal güvenlik hukuku süreleri ve hak düşürücü durumlar karmaşık olduğundan, süreç yönetimi için bir hukukçuya danışmanız tavsiye edilir.